Historia szkaplerza karmelitańskiego

 Historia szkaplerza karmelitańskiego

to historia jednego kawałka materiału, który z części stroju roboczego pustelników stał się jednym z najbardziej znanych znaków maryjnych na świecie.

1. Co to jest szkaplerz?

Słowo pochodzi z łaciny scapulare od scapula - ramiona, barki, plecy. Początkowo była to wierzchnia część habitu w wielu zakonach: benedyktynów, cystersów, dominikanów i karmelitów. Szeroki płat materiału z otworem na głowę, okrywający barki, pierś i plecy, zakładany do pracy. W Karmelu szybko nabrał znaczenia symbolicznego: dźwigania codziennego krzyża na wzór Chrystusa i szczególnej więzi z Maryją.  

2. Początki Zakonu Karmelitańskiego i kryzys w Europie

Zakon powstał w XII wieku na Górze Karmel w Ziemi Świętej, gdzie pustelnicy - duchowi synowie proroka Eliasza - prowadzili życie modlitwy. Po podboju Palestyny musieli przenieść się do Europy.

Tu początki były bardzo trudne. Przybyli z Palestyny mnisi spotkali się z nieżyczliwym przyjęciem. Powołując się na zakaz tworzenia nowych zakonów z Soboru Laterańskiego IV z 1215 r., próbowano rozwiązać zakon.  

3. Noc z 15 na 16 lipca 1251 roku - wizja św. Szymona Stocka

W tym krytycznym momencie generałem zakonu był angielski karmelita św. Szymon Stock. Zachęcił braci do zawierzenia się Maryi, Patronce Zakonu, którego pełna nazwa brzmi Bracia Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel.

Według tradycji w nocy z 15 na 16 lipca 1251 r. w Aylesford w hrabstwie Kent w Anglii Maryja ukazała się generałowi w otoczeniu aniołów. Wskazując na szkaplerz powiedziała:

„Przyjmij, najmilszy synu, Szkaplerz twojego Zakonu. Kto w nim umrze, nie dozna ognia piekielnego”.  

Była to pierwsza wielka obietnica szkaplerzna: znak zbawienia, opieki w niebezpieczeństwach duszy i ciała oraz uczestnictwa w dobrach duchowych całego Zakonu Karmelitańskiego.  

Historycy zwracają uwagę, że legenda o objawieniu zaczęła się kształtować w środowisku karmelitów dopiero pod koniec XIV wieku, a w XV wieku stała się już powszechnie znana.  

4. Przywilej sobotni i Bulla Sobotnia

Druga wielka łaska to tzw. przywilej sobotni. 3 marca 1322 roku papież Jan XXII miał wydać Bullę Sobotnią Bulla Sabbatina, w której Maryja obiecuje, że wszyscy noszący szkaplerz, odmawiający Officium Małe o NMP, zachowujący post w środy i soboty oraz czystość według stanu, zostaną wybawieni z czyśćca w sobotę po śmierci.  

Bulla ta nigdy nie została odnaleziona w rejestrach watykańskich i dziś uważana jest za falsyfikat. Mimo to 12 sierpnia 1530 roku papież Klemens VII bullą Ex clementi potwierdził ją słynnymi słowami: "Dla pewności, gdyby nigdy nie był udzielony, przez tę bullę niech będzie udzielony".  

To właśnie w XVI wieku nabożeństwo szkaplerzne zostało ostatecznie ustanowione i zatwierdzone przez Kościół jako sakramentalium.  

5. Rozwój kultu i aprobata papieży

Od XVI wieku papieże kolejno potwierdzali przywileje szkaplerza:

Paweł II w 1534 i 1539, Pius V w 1564, Grzegorz XIII w 1577, Paweł V w 1613, Klemens X w 1637, Pius XI w 1922.  

W 1726 roku święto Matki Bożej z Góry Karmel obchodzone 16 lipca rozciągnięto na cały Kościół powszechny i szkaplerz stał się jedną z form pobożności maryjnej w całym Kościele katolickim.  

Wierni szybko zrozumieli, że przyjęcie szkaplerza oznacza wejście do rodziny Karmelu. Powstało Bractwo Szkaplerzne.

6. Szkaplerz dla świeckich - forma i zasady

Dla zakonników szkaplerz to cały habit. Dla świeckich został zredukowany do dwóch małych prostokątów brązowej wełny, co najmniej 2 na 3 cm, połączonych tasiemkami, noszonych tak, że jedna część leży na piersi, a druga na plecach.  

Jak się go przyjmuje?

Ważnie może go nałożyć tylko kapłan z zakonu karmelitów, karmelitów bosych lub każdy kapłan z upoważnieniem, podczas specjalnego obrzędu. Nie można na tej ceremonii użyć medalika, ale potem można go nosić zamiennie.  

16 grudnia 1910 r. św. Pius X pozwolił dekretem Świętego Oficjum nosić zamiast szkaplerza sukiennego medalik szkaplerzny z metalu, z wizerunkiem Serca Jezusowego na awersie i dowolnym wizerunkiem Maryi na rewersie.  

Przyjęcie jest jednorazowe. Jeśli szkaplerz się zniszczy, samemu wkłada się nowy, bez ponownego obrzędu.

Obowiązki noszącego:

1. Naśladować cnoty Maryi i szerzyć Jej cześć 2. Nosić szkaplerz dniem i nocą 3. Odmawiać codziennie modlitwę naznaczoną przy przyjęciu, zazwyczaj Pod Twoją obronę lub Witaj Królowo    7. Znaczenie duchowe dziś

Kościół mocno podkreśla, że szkaplerz nie jest amuletem ani magicznym talizmanem. Samo noszenie nie jest automatycznym gwarantem zbawienia.  

Jak wyjaśniał Pius XII w 1950 r. w liście z okazji 700-lecia objawienia: "Szkaplerz święty jest rzeczywiście znakiem i gwarancją szczególnej opieki Najświętszej Dziewicy, ale niech nikt nie sądzi, że nosząc tę szatę, może oddać się opieszałości serca i obojętnym duchem czekać na zbawienie".  

Istota to przymierze przyjaźni: Maryja zobowiązuje się dopomóc do zbawienia, a noszący zobowiązuje się do Jej naśladowania.  

Szczególnym czcicielem szkaplerza był Jan Paweł II, który otwarcie przyznawał się do jego noszenia od dzieciństwa i widział w nim znak opieki w trudnych momentach życia.

Dziś szkaplerz brązowy pozostaje najbardziej rozpowszechnionym ze wszystkich szkaplerzy katolickich. Nosili go m.in. św. Jan Bosko, św. Bernadeta Soubirous, św. Teresa od Dzieciątka Jezus i św. Josemaria Escriva.